20 januari 2016

Ook dieren kunnen wreed zijn

Er wordt vaak beweerd dat alleen mensen gewelddadig zijn en zich schuldig maken aan verderfelijke zaken als moord, verkrachting en mishandeling. Dieren zijn niet wreed, zegt men dan. Toch zijn er zeker wel voorbeelden van vergelijkbaar gedrag in de dierenwereld.

Moord
Roofdieren moorden om aan voedsel te komen. Als ze niet zouden jagen, zouden ze zelf niet overleven, daarom wordt deze vorm van moord gezien als natuurlijk gedrag. Ook infanticide en siblicide zijn voorbeelden van voor-dieren-geaccepteerde-moorden omdat ze een duidelijke biologische reden hebben: meer kans creëren op eigen overleving en/of het doorgeven van de eigen genen. Bij het verdedigen van een territorium of het verdrijven van concurrenten kunnen ook dodelijke slachtoffers vallen, maar meestal kiest de verliezer tijdig eieren voor zijn geld.

Hoewel er meestal wel een mogelijke verklaring voor wreed gedrag te bedenken is, zijn er toch voorbeelden van schijnbaar zinloos geweld en onnodige wreedheid in de dierenwereld. Denk aan katachtigen die spelen met hun prooi voordat deze uit zijn lijden verlost wordt. Denk aan roofdieren die meer prooien doodbijten dan ze nodig hebben (vaak wordt het overschot bewaard voor later, maar er worden ook karkassen achtergelaten).

Jachttechnieken zijn in onze ogen wreed en zielig. Kelpmeeuwen (Larus dominicanus) maken het bijvoorbeeld wel heel bont. Zij pikken de ogen van jonge pelsrobben uit. Blind zijn de pups hulpeloos en gedoemd om te sterven. Wanneer de pelsrob is overleden keert de meeuw terug naar het karkas om zich te voeden.

Tuimelaars (Tursiops truncatus) vallen bruinvissen aan. Maar waarom is een groot raadsel. Ze eten geen bruinvissen en voor zover we weten zijn het geen directe concurrenten van elkaar. Er is weinig overlap in dieet en de kleinere bruinvissen vormen geen bedreiging voor de tuimelaars of hun jongen. Mogelijk is het een uit de hand gelopen spel van de tuimelaars of oefenen ze hun aanvalstechnieken.

Bruinvis wordt aangevallen door een tuimelaar.
Foto door Caroline Weir

Ontvoering
Een hele tactische, maar voor de prooi zeer stressvolle strategie is het ontvoeren van prooien. Eleonora's valken (Falco eleonorae) in Marokko bewaren hun prooien levend. Slim, want levend blijft de prooi langer vers en geschikt voor consumptie. Het hamsteren (cachen) van voedsel wordt door veel dieren gedaan, maar het is heel uitzonderlijk dat de prooi levend opgeborgen wordt. Klauwieren (Laniidae) spiezen ook weleens levende prooien, maar dat zijn meestal insecten en er wordt vermoed dat dat niet zozeer expres gedaan wordt. De Eleonora's valken lijken echter wel te weten wat ze doen: staart en vleugelveren worden verwijderd zodat het slachtoffer niet meer op kan vliegen.

Slachtoffers van de Eleonora's valk.
Foto's door Abdeljebbar Qninba (2014)

Ook zeeotters (Enhydra lutris) maken zich soms schuldig aan kidnapping. Wanneer voedsel schaars is ontvoeren sommige mannetjes een pup, houden het onder water en vragen "losgeld" van de moeder in de vorm van voedsel. Pas als er "betaald" is krijgt de moeder haar jong terug.

Wapens
Het gebruik van wapens is niet uniek voor de mens. Het gedrag is onder andere beschreven bij primaten als bonobos, chimpansees en kapucijnapen en bij vogels als raven, kraaien en gaaien. Raven en kraaien bombarderen broedende meeuwen om ze van hun nesten te verdrijven en zichzelf toegang te verschaffen tot hun eieren. En er is een groep chimpansees in Senegal die met zelfgemaakte speren jaagt. Naast het gebruik van wapens voor de jacht zijn er bij deze diersoorten ook voorbeelden van wapengebruik als verdedigingstechniek, bijvoorbeeld bij het verjagen van bedreiging van hun jongen of hun territorium. 

Tool-assisted hunting by chimpanzee at Fongoli, Sénégal. Adult male chimpanzee uses
tree branch with modified end to (ac) stab into a cavity within a hollow tree branch
that houses a Galago he ultimately captures as (d) his adolescent brother looks on.
Images are courtesy of BBC.

Verkrachting 
Gedwongen paringen komen vaak voor in de dierenwereld. Bij veel dieren gaat de daad er niet bepaald zachtzinnig aan toe. Er zijn echter enkele diersoorten die er qua perversiteit uit springen. Notoire verkrachters vinden we onder andere bij eenden, pinguïns, dolfijnen, zeeotters en pelsrobben. Het is al lang bekend dat het paargedrag van eenden er bruut aan toe kan gaan. Meerdere woerden storten zich op een vrouwtje die compleet uitgeput onder water wordt geduwd en daardoor soms verdrinkt.
Dolfijnen maken zich schuldig aan groepsverkrachtingen, niet alleen van vrouwtjes maar ook van mannetjes. Ze drijven het slachtoffer weg van de groep en vergrijpen zich om beurten aan hem of haar.
Adéliepinguïns vormen monogame paartjes, maar ongepaarde mannetjes verzamelen zich in zogenaamde 'Hooligan'-groepjes. Deze seksueel gefrustreerde mannetjes vergrijpen zich aan elke pinguïn die ze te pakken kunnen krijgen. Zelfs vrouwtjes die al een jaar dood zijn kunnen nog als seksobject fungeren. Necrofilie is bij meerdere diersoorten beschreven, maar het is niet duidelijk of de dader wel beseft dat zijn onderwerp van affectie niet meer in leven is.

Interspecifiek seksueel misbruik komt ook voor. Zeeotters verkrachten niet alleen op brute wijze hun eigen vrouwtjes, maar ook zeehondenpups. Deze worden onder water gehouden tot ze verdrinken.
En er zijn pelsrobben die seks hebben met pinguïns. Volwassen koningspinguïns worden overmeesterd en meestal na de daad weer vrijgelaten. In één beschreven incident werd het slachtoffer na de verkrachting opgegeten. 

Bron: Haddad et al. 2014, Polar Biology, Vol. 38, 5 (741-746)
Multiple occurrences of king penguin (Aptenodytes patagonicus)
sexual harassment by Antarctic fur seals (Arctocephalus gazella)

Kindermisbruik
Zelfs kindermishandeling komt voor in de dierenwereld. Diezelfde 'Hooligan'-pinguïns uit het stukje hierboven vergrijpen zich ook aan kuikens. Ook Nazcagenten (Sula granti) maken zich schuldig aan lichamelijk en seksueel misbruik. Bij beide soorten overleven de kuikens het gewelddadige gedrag soms niet.

A Nazca booby adult begins an unwelcome visit with an
unguarded nestling. Most such visits include aggressive
bites by the adult to the nestling's head and neck.
Credit: Jacquelyn Grace

Infanticide heb ik al kort genoemd. Over het algemeen wordt dit gedaan door mannetjes om ervoor te zorgen dat het vrouwtje sneller vruchtbaar wordt. Maar bij chimpansees zijn het ook weleens de vrouwtjes die zich schuldig maken aan babymoord. Ze rukken met geweld het jong uit de armen van de moeder en doden het. De reden hiervoor is onbekend.
Bij verschillende dieren komt het voor dat moeders hun eigen kinderen vermoorden, maar vaak komt dit doordat er iets mis is met het jong (aangeboren afwijkingen) of wanneer er te weinig voedsel is. 

De wereld is wreed. Geweld is onderdeel van de natuur. Vaak is daar een logische verklaring voor te bedenken. Soms lijkt het zinloos. Bij dieren kunnen, net als bij de mens, ook geestesziekten voorkomen. Maar misschien moeten we onze menselijke moraal niet op dieren projecteren?

Referenties:
DiscoverMagazine.com: Kelp Gulls Tear Out Baby Seal Eyes So They Can Feast On Their Remains When They Die
Caroline Weir: Dolphins attack a harbour porpoise
MoroccanBirds: Eleonora's Falcons keep or imprison their prey alive
Balda, R.P. 2007, "Corvids in Combat: With a Weapon?", The Wilson Journal of Ornithology, vol. 119, no. 1, pp. 100-102.
Montevecchi, W.A. 1978, "Corvids using objects to displace gulls from nests", The Condor, vol. 80, no. 3, pp. 349-349.
IFLScience.com: Chimps Use Spears To Hunt
TheGuardian.com: 'Sexual depravity' of penguins that Antarctic scientist dared not reveal
IFLScience.com: Seals Caught Having Sex With Penguins
IFLScience.com: Animal Parenting: Mothers That Play Favorites, Why Whales Have Menopause, And Adults Who Have Sex With Infants
Phys.org: Child abuse in birds: Study documents 'cycle of violence' in nature

2 opmerkingen:

  1. Soms heb ik een naieve en te optimistische kijk op de natuur.
    Ach mensen zijn in mijn ogen doortrapter.

    En de wrede kantjes van de natuur accepteer ik makkelijker.

    Mooi blog!

    Natuurvriendelijke groet,

    BeantwoordenVerwijderen