19 oktober 2014

Links- en Rechtshandigheid

Ongeveer 90% van de wereldbevolking is rechtshandig. Het is aannemelijk dat onze verre voorouders dezelfde voorkeur lieten zien. Zelfs foetussen van 12-15 weken oud bewegen hun rechterarm vaker dan de linker en zuigen het liefst op hun rechterduim. Dit wijst erop dat rechtshandigheid niet enkel een culturele oorsprong heeft. Ondanks de sterke voorkeur voor rechtshandigheid zijn de linkshandigen niet uitgestorven, wat suggereert dat linkshandigheid in sommige gevallen toch voordelen heeft.

Onderzoek
Momenteel loopt er een onderzoek bij de Rijksuniversiteit Groningen naar de verschillen tussen links- en rechtshandigheid. Zijn linkshandigen bijvoorbeeld creatiever, gezonder of beter in sport? Voor betrouwbare resultaten is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen (zowel links- als rechtshandigen!) de vragenlijst invullen. Je kunt nog meedoen met het onderzoek op: http://www.helpeenhandje.nl/

Dieren
Ook bij verschillende diersoorten is de voorkeur voor links of rechts getest. Bij de aan ons nauw-verwante chimpanzees, bonobo's en gorillas zien we eveneens een voorkeur voor rechtshandigheid, terwijl orang oetans juist voornamelijk linkshandig zijn.
De meeste padden gebruiken hun rechtervoorpoot om materiaal van hun kop te vegen. Zeeschildpadden begraven hun eieren vooral met hun rechterachterpoot. Papegaaien laten een voorkeur zien voor hun linkerpoot om voedsel mee op te pakken. Kippenkuikens gebruiken meestal hun rechterpoot om op een verhoging te stappen. En bij katten speelt geslacht een rol: katers gebruiken liever hun linkerpoot om snoepjes uit een pot te vissen terwijl poezen vaker een voorkeur hebben voor hun rechterpoot.

Verschil is wel dat de mate van voorkeur bij mensen veel sterker is dan bij dieren (90% vs. 60-70%). Waarom dat is weten we nog niet. Ik ben in ieder geval erg benieuwd wat voor resultaten dit grootschalige onderzoek gaat opleveren. Helpen jullie een handje mee?

Referentie:

4 oktober 2014

Huisdieren en onze gezondheid

Haren op de bank... poep opruimen... hoge dierenartskosten... oppas regelen tijdens vakanties... het houden van huisdieren vraagt soms om aardig wat offers. Toch worden er ruim 31 miljoen huisdieren gehouden in Nederland. De voordelen wegen voor veel mensen ruimschoots op tegen de nadelen. Het houden van huisdieren helpt tegen eenzaamheid en maakt ons gelukkiger, kinderen leren verantwoordelijkheidsgevoel en omgaan met rouw. Maar hoe zit het met de invloed op onze gezondheid?

Negatieve effecten
Er bestaan infectieziekten die van dieren op mensen kunnen worden overgedragen, zogenaamde zoönoses. Een bekend voorbeeld is de kattenkrabziekte (bartonellose), die door een krab of beet op de mens kan worden overgebracht. Veel katten zijn drager van deze ziekte, dat betekent dat ze wel besmet zijn met de bacterie Bartonella henselae maar zelf geen ziekteverschijnselen vertonen. Ze kunnen deze bacterie echter wel aan anderen overbrengen. Gezonde mensen merken meestal niet zoveel van een infectie met de Bartonellabacterie, maar voor mensen met een verminderde weerstand kan de ziekte wel gevaarlijk zijn en in extreme gevallen zelfs leiden tot de dood.
Een andere bekende kattenziekte is toxoplasmose, veroorzaakt door de parasiet Toxoplasma gondii. Een mens kan hiermee besmet raken via de ontlasting van de kat, bijvoorbeeld tijdens het schoonmaken van de kattenbak of het werken in de tuin. Vooral zwangere vrouwen moeten hiervoor oppassen, want de ziekte is erg schadelijk voor de ongeboren vrucht.

Denk nu niet dat alleen katten gevaarlijk zijn. Ook honden kunnen parasieten op ons overbrengen door te bijten of te likken of zelfs gewoon vanuit hun vacht. Dieren die buiten komen kunnen teken meebrengen die zich vervolgens kunnen vastbijten in het nietsvermoedende baasje. Zo kan het zomaar gebeuren dat je net in die ene zomer waarin je amper de natuur in bent geweest toch de Ziekte van Lyme krijgt (true story). Niet elke teek is besmet met de borreliabacterie (Borrelia burgdorferi) en wanneer de teek binnen 24 uur verwijderd wordt is de kans op besmetting klein. De meeste mensen merken de ziekte op door het verschijnen van een rode kring (de Erythema migrans) enkele dagen of weken na de tekenbeet. Lymeborreliose is goed te behandelen met antibiotica, maar het is wel belangrijk om vroegtijdig in te grijpen. Bij langdurige besmetting kunnen er zenuwuitval, gewrichtsklachten, huidaandoeningen en hartritmestoornissen ontstaan. Een hoop ellende door zo'n klein beestje!

Gevreesd onder vogelhouders is de Papegaaienziekte (psittacose), veroorzaakt door de bacterie Chlamydophila psittaci. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden komt deze bacterie niet alleen voor bij kromsnavels. Ook hier kan een dier alleen drager zijn. Besmetting kan via inademing van stofdeeltjes waar deze bacterie op meelift en kan leiden tot longontsteking. Ouderen (en laten we toegeven: vogels houden is nog steeds vooral een oude mannensport) kunnen er zelfs dood aan gaan.

Verder kunnen vrijwel alle diersoorten ons besmetten met schurft(mijt) of schimmelinfecties die vervelende huidaandoeningen en abcessen tot gevolg kunnen hebben.
Het is bij een onduidelijk ziektebeeld dan ook belangrijk om aan je arts te melden dat je in nauw contact met dieren bent geweest. Hoewel ziek worden vaak een kwestie van pech is zijn er wel maatregelen die je kunt treffen om de kans op besmetting te verlagen. Goede hygiëne is daarbij heel belangrijk.

Positieve effecten
Voor kinderen is het overigens niet slecht om een beetje "vies" op te groeien; wanneer het immuunsysteem tijdens je eerste levensjaren met veel verschillende ziekteverwekkers in aanraking komt zal het een divers scala aan antistoffen kunnen aanmaken. Verder blijkt dat kinderen die voor hun eerste levensjaar met dieren opgroeien minder vaak last hebben van allergieën en astma. Recent werd nog gevonden dat kinderen die als baby op schapen- of paardenvacht sliepen minder vaak astma en andere longziekten ontwikkelen, waarschijnlijk door blootstelling aan bacteriën in de vacht. Ook is er een verband aangetoond tussen spelen in de zandbak en minder kans op het ontwikkelen van allergieën.

Behalve microben-gerelateerde effecten, zijn er ook directe effecten op onze gezondheid. Tijdens het aaien en knuffelen van onze harige vriendjes maakt ons lichaam oxytocine en endorfine aan, waardoor we ons gelukkiger voelen. Ook spelen deze hormonen een rol bij wondgenezing en pijnbestrijding. Het aaien van dieren werkt tevens bloeddruk- en hartslagverlagend. Verder ondervinden huisdiereigenaren minder hinder van stress (tenzij je kleine lieveling vermist of ziek is uiteraard!).
In ziekenhuizen en bejaardentehuizen knappen patiënten en bewoners zienderogen op tijdens bezoek met konijnen, honden of papegaaien. Ook kinderen met ontwikkelingsstoornissen zijn gebaat bij de aanwezigheid van dieren. Bij een onderzoek lieten kinderen met autisme in het bijzijn van cavia's meer sociaal gedrag zien dan wanneer er speelgoed aanwezig was.

Hulphonden kunnen veel betekenen voor de mindervalide medemens. Blindengeleidehonden zorgen dat hun baasjes veilig de dag doorkomen en invaliden kunnen met de hulp van hun hond zelfstandiger leven. Er zijn honden die een epilepsieaanval kunnen voorspellen en het baasje vantevoren waarschuwen. Ook mensen met suikerziekte kunnen door hun viervoeter gewaarschuwd worden bij te lage glucosewaarden in het bloed (hypo). Tegenwoordig worden honden tevens ingezet om kanker op te sporen. Door hun goede reukvermogen zijn ook ratten in staat om ziekten zoals tuberculose te herkennen.
Ook voor de gewone mens kan een hond een belangrijke rol vervullen. Het moeten uitlaten van een hond is een stimulans om zelf ook meer te bewegen en veel baasjes roemen de (nieuwe) sociale contacten die ze tijdens zo'n wandeling gemakkelijker op doen.

Het spinnen van katten heeft een speciale werking. Katten spinnen op een frequentie tussen de 25 en 150 Hz. Frequenties onder de 100 Hz worden in verband gebracht met pijnbestrijding en versnelde heling van botbreuken. Een spinnende kat in de nabijheid is daardoor niet alleen rustgevend maar zou ook een helende werking hebben en migraineklachten kunnen verminderen.

En daarnaast is het natuurlijk ontzettend gezellig om een diertje in huis te hebben. Ik zou zelf in ieder geval niet meer zonder kunnen!
Wat vinden jullie? Wegen de voordelen op tegen de nadelen?


Referenties:
RIVM: http://www.rivm.nl/
Lynch S.V., et al. (2014) Effects of early-life exposure to allergens and bacteria on recurrent wheeze and atopy in urban children. Journal of Allergy and Clinical Immunology, Vol. 134 (3):593-601. http://dx.doi.org/10.1016/j.jaci.2014.04.018
Science daily: Newborns exposed to dirt, dander, germs may have lower allergy, asthma risk
nu.nl: Slapen op dierenhuid vermindert kans op astma bij baby
National Geographic: 5 Animals With Spectacular Sniffers
von Muggenthaler E. (2001) The felid purr: A healing mechanism? The Journal of the Acoustical Society of America, Vol. 110: 2666. http://dx.doi.org/10.1121/1.4777098