25 september 2013

Slaapkoppen


Bijna alle dieren slapen! De een wat langer dan de ander, maar we zien het bij bijna alle levensvormen terug. Zoogdieren, vogels, vissen, reptielen en amfibiën, zelfs sommige insekten! Dieren zijn kwetsbaar wanneer ze slapen, daarom bouwen orang-oetans slaapnesten hoog boven de grond en kruipen muizen weg in holletjes.

Als al die verschillende dieren toch allemaal het risico nemen om tijdelijk "out of order" te zijn, dan moet slapen wel een hele belangrijke functie hebben. Toch weten de deskundigen nog steeds niet helemaal waarom slapen dan zo belangrijk is.

Er wordt gedacht dat er tijdens de slaap belangrijke reparaties plaatsvinden in de hersenen. Als een mens te lang achter elkaar wakker blijft, gaat hij zelfs dood! Recent onderzoek bij muizen laat zien dat er tijdens slaap inderdaad celvernieuwing plaatsvindt en dat cellulaire stressreacties en apoptose (geprogrammeerde celdood) juist minder voorkomen.

Verder schijnt slapen, en dan vooral de REM(Rapid Eye Movement)-slaap, belangrijk te zijn voor leerprocessen en het verwerken van informatie. Zo brengen baby's en jonge dieren in vergelijking met volwassenen veel meer tijd slapend door (waarvan in verhouding ook een groter deel in REM-slaap) en mogelijk komt dat doordat ze zoveel nieuwe ervaringen opdoen. Afgelopen week werd een onderzoek gepubliceerd dat dit ook onderbouwt: peuters die na een geheugenspel een middagdutje deden hadden de volgende dag meer onthouden dan kinderen die 's middags niet hadden geslapen.

Sommige dieren kunnen eerst met 1 hersenhelft en daarna met de andere helft slapen; dit zien we bijvoorbeeld bij dolfijnen en zwaluwen. Slim, want zo kunnen ze actief en alert blijven, al is het maar mentaal op "halve kracht". Toch heeft deze uni-hemispherische slaap -zoals dat met een moeilijk woord heet- ook een nadeel: het is alleen non-REM-slaap (ook wel slow wave-slaap of diepe slaap genoemd), REM-slaap is niet mogelijk. REM-slaap is de periode waarin je droomt en -zoals ik hierboven al schreef- men vermoedt dat vooral deze slaapfase belangrijk is bij consolidatie van geheugen. Dat REM-slaap belangrijk is blijkt ook uit slaapdeprivatie onderzoek: wanneer proefpersonen na een periode waarin ze telkens werden gewekt zodra ze in REM-slaap geraakten, weer normaal mochten slapen kwamen ze sneller in de REM-slaap fase en werd meer tijd aan de REM-slaap besteed. Het lijkt er dus op dat de gemiste REM-slaap ingehaald moest worden.

Een bijzondere vorm van slaap is de winterslaap. Niet alleen beren, maar bijvoorbeeld ook hamsters houden een winterslaap. En wist je dat deze dieren ook belangrijk zijn bij onderzoek naar de ziekte van Alzheimer? Tijdens de winterslaap gebeuren er namelijk allerlei processen in de hersenen. Één van die processen is het ophopen van fosfaatgroepen op het Tau-eiwit; een probleem dat ook bij Alzheimer-patiënten aanwezig is (en mogelijk de symptomen veroorzaakt). Na het ontwaken uit de winterslaap worden deze fosfaten echter weer opgeruimd! Wetenschappers willen dus graag begrijpen hoe die opruimprocessen tot stand komen, welke mechanismen daarbij een rol spelen en hoe ze deze informatie naar een succesvolle behandeling van patiënten zouden kunnen vertalen. Wordt vervolgd?

Foto via http://likecool.com/Cutest_Rats--Pic--Gear.html

Referenties:
Bellesi et al. (2013) Effects of Sleep and Wake on Oligodendrocytes and Their Precursors, The Journal of Neuroscience, Vol.33(36): 14288-14300. doi: 10.1523/JNEUROSCI.5102-12.2013
Baby Owls Sleep Like Baby Humans: Owlets Spend More Time in REM Sleep Than Adult Owls
Sleep spindles in midday naps enhance learning in preschool children.
Rattenborg N., Amlaner C., Lima S. (2000) Behavioral, neurophysiological and evolutionary perspectives on unihemispheric sleep. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 24: 817–842

Strange but True: Less Sleep Means More Dreams
Winterslapers vertonen Alzheimer-achtige hersenveranderingen

4 opmerkingen:

  1. Interessant! er is een insomnia ziekte waar ik van gehoord had, waarbij inderdaad de persoon vrijwel niet kan slapen. Iemand krijgt dan hallicunaties en gaat uiteindelijk dood. Dat is waarschijnlijk hetzelfde als waar jij het over hebt.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Heel bijzonder maar ook leerzaam dit Yvonne/.
    Ik slaap al jaren heel slecht en dat heeft ook zijn weerga op mijn stemming en werk. Mijn ega slaapt bv al als ie zijn bed ziet en ronkt zo 8 tot 9 uur achter elkaar door. Ik val al moeilijk in slaap en als ik al slaap dan ben ik met 2 uur alweer klaar wakker. Een enkele keer als ik nachtdienst heb gehad dan wil na 2 dagen wel heel gauw in slaap vallen.
    Wat ik niet dat je van "te lang niet slapen" dood kon gaan!!!!!
    Ik ga daar toch eens wat over opzoeken!
    groetjes, Helma

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Wat vervelend dat je zo slecht slaapt Helma. Ik heb het zelf ook als ik veel aan mijn hoofd heb, maar op rustigere dagen haal ik de gemiste slaap dan wel weer in.
      Groetjes, Yvonne

      Verwijderen