3 december 2017

Geven dieren elkaar ook cadeautjes?

Het is weer December. De tijd van de donkere avonden met vrolijke lampjes. De tijd van de feestdagen, van het gezellig samenzijn met familie en vrienden, van uitgebreid tafelen en iets teveel snoepen. En het is weer de tijd van elkaar verrassen met mooie cadeaus.

Cadeaus geven zit diep verankerd in het gedrag van de mens. Het is dé manier van jonge kinderen om conflicten op te lossen. ‘Sorry dat ik je net wegduwde. Kijk, hier is een bal/autootje/pop.’ Het aanpakken en weer teruggeven van voorwerpen is 1 van de eerste favoriete spelletjes die een baby herhaaldelijk uitvoert. En ook op latere leeftijd blijven we elkaar cadeaus geven, dan meestal bij speciale gelegenheden als felicitatie, of gewoon als teken van ‘Ik vind je lief’.

In de dierenwereld worden ook regelmatig cadeautjes gegeven. Het is dan meestal onderdeel van het baltsgedrag; het geven van cadeaus heeft als doel een partner te versieren.
Verleidingscadeaus
Voorbeelden hiervan zien we vooral bij invertebraten (ongewervelden). Mannelijke fruit- en vuurvliegjes geven voedsel aan het vrouwtje van hun keuze in de hoop dat ze met hen wil paren. Krekels zijn wat minder subtiel: die maken een eetbaar goedje vast aan een spermapakketje. Creatiever zijn de schorpioenvliegen die van speeksel een zelfgemaakt cadeautje maken. Maar bij gebrek aan inspiratie vervallen ze ook weleens in het geven van dode insecten (ook leuk).

Sommige soorten gaan zelfs nog een stapje verder en pakken het cadeau netjes in. Paratrechalea ornata-spinnen zijn dan nog zo slim om feromonen aan het cadeau toe te voegen zodat de kans dat het vrouwtje hen accepteert groter is. De grote wolfspin (Pisaura mirabilis) kiest er ook voor om zijn cadeaus netjes verpakt aan te leveren. Maar soms speelt hij een beetje vals door een nepcadeau in te pakken; iets dat helemaal niet eetbaar is: plantmateriaal of een al leeggezogen exoskelet bijvoorbeeld.

Mannetjes van de Sint-jansvlinder doen ook iets bijzonders. Zij geven gif! Het vrouwtje kan dit gif (cyanide) gebruiken om zichzelf (en hun toekomstige kroost) te beschermen tegen roofdieren.

Ook vogelmannetjes verwennen hun dames graag met een lekker hapje. Voorbeelden zien we bijvoorbeeld bij meeuwen, ijsvogels, visdiefjes, klapeksters, gaaien, kraaien, kiekendieven, slechtvalken, parkieten, merels, mussen en mezen, om er maar een paar te noemen.
Er zijn meerdere redenen te bedenken voor dit gedrag:
1) Het mannetje laat zien dat hij in staat is om voor toekomstige nakomelingen te zorgen. (Dit geldt alleen bij soorten die samen voor de jongen zorgen).
2) Het versterkt de paarband of maakt het vrouwtje minder agressief tegen het mannetje.
3) Het vrouwtje is dankzij deze extra voedingsstoffen beter in conditie voor voortplanting (en dus vergroot het de kans op sterke, gezonde nakomelingen).

Het geven van niet-eetbare cadeaus is zeldzamer, maar komt ook voor. De Satijnblauwe prieelvogel verzamelt zoveel mogelijk blauwe voorwerpen en presenteert zijn favoriete object trots tijdens een verleidingsdans. Andere vogels tonen nestmateriaal aan hun aanstaande: futen komen met planten, Adélie-pinguins met stenen. Mannetjes van de Zwarte Tapuit vliegen met grote stenen, om aan het vrouwtje te bewijzen dat ze sterk zijn (en daardoor goed in staat om voor haar en hun jongen te zorgen).

Dolfijnen enzo
Bij zoogdieren anders dan de mens is het geven van huwelijkscadeaus nog niet zo ingeburgerd (of in ieder geval nog niet vaak geobserveerd en beschreven). Chimpanseemannetjes geven weleens voedsel aan onverwante vrouwtjes, maar hier volgt niet direct een paring op. Wel hebben deze mannetjes in de komende maanden een grotere kans om met het vrouwtje te mogen paren. Een investering op de langere termijn dus.

Een recent gepubliceerd artikel beschrijft echter een heel bijzonder voorbeeld bij dolfijnen (genus Sousa). Mannetjes duiken naar de oceaanbodem en vissen een mooie, grote spons op om aan hun geliefde te geven. Grote sponzen zitten vaak sterk verankerd aan de rotsen waar ze op groeien en geven soms chemische signalen af ter bescherming. Het is dus best een prestatie van een dolfijn om zo'n grote spons te verwijderen en mee te nemen.

Dolfijnen zijn nieuwsgierige dieren die wel vaker objecten gebruiken om mee te spelen. Het opvissen van sponzen zou dus speelgedrag kunnen zijn, maar het gedrag werd enkel door mannetjes vertoont in het bijzijn van vruchtbare vrouwtjes. Sommige mannetjes gooiden de spons in de lucht in de richting van het vrouwtje. Ook werd er door sommige mannetjes de karakteristieke "banaan-pose" aangenomen, een houding waarbij kop en staart opgeheven worden (holle rug) die bekend staat als een verleidingspose (sexual display). Dit alles wijst er op dat het presenteren van sponzen een poging tot verleiding is.

Vergelijkbaar gedrag is gezien bij rivierdolfijnen in Brazilië, hoewel die zich niet beperken tot 1 soort cadeau maar veel verschillende materialen aan de vrouwtjes aanbieden zoals takjes, stenen, klei, etc.

Dolfijnen eten geen sponzen maar sommige populaties tuimelaars (genus Tursiops) gebruiken ze wel als beschermingsmasker tijdens het foerageren om hun snuit te beschermen tegen scherp koraal. Een heel gaaf voorbeeld van het gebruik van gereedschap als je het mij vraagt! Ze leren hun jongen ook om sponzen op deze manier te gebruiken (culturele transmissie wordt dat dan genoemd).

De sponzen die Sousa-mannetjes aan vrouwtjes geven zijn te groot om als foerageermasker te gebruiken, dus waarschijnlijk is het doel enkel om het vrouwtje onder de indruk te brengen. Waarschijnlijk gaat het in dit geval niet zozeer om het voorwerp zelf, maar meer om de prestatie: 'Kijk eens hoe knap het van mij is dat ik zo'n grote spons helemaal vanaf de bodem heb opgevist! Die goede kwaliteit-genen van mij wil jij vast wel in je nakomelingen, ja toch?' *knipoog*
Het kan echter ook een vorm van intimidatie zijn, om zijn dominantiestatus kracht bij te zetten zodat het vrouwtje geen ‘nee’ durft te zeggen, of geen ‘nee’ wil zeggen want sterke mannen zijn natuurlijk woest aantrekkelijk.

Bijzonder bij de sponsvissende Sousa-populatie is dat de mannetjes elkaar soms helpen om zo'n mooie, grote spons te bemachtigen. Zo’n alliantievorming komt onder andere ook bij leeuwen en bavianen voor. De onderzoekers verbazen zich over deze vorm van samenwerking aangezien slechts 1 van de 2 mannetjes bij het vrouwtje voor nageslacht kan zorgen. Maar wellicht is het een ‘als jij mij nu helpt dan help ik jou de volgende keer’-afspraak?

Referenties:
Allen, S. J., King, S. L., Krützen, M., & Brown, A. M. (2017). Multi-modal sexual displays in Australian humpback dolphins. Scientific Reports, 7(1), 13644. doi: 10.1038/s41598-017-13898-9
Galván, I., & Sanz, J. J. (2011). Mate-feeding has evolved as a compensatory energetic strategy that affects breeding success in birds. Behavioral Ecology, 22(5), 1088-1095. doi: 10.1093/beheco/arr094
Moreno, J., Soler, M., Møller, A. P., & Linden, M. (1994). The function of stone carrying in the black wheatear, Oenanthe leucura. Animal Behaviour, 47(6), 1297-1309. doi: 10.1006/anbe.19941178
Wired.com: Freaky Ways Animals Woo Mates With Gifts

1 juni 2017

Ode aan de naakte molrat!

De naakte molrat. Wie kent hem niet? Het is misschien wel het meest bijzondere zoogdiertje dat er bestaat. Naakte molratten zijn knaagdieren die onder de grond leven in de woestijnen van Oost-Afrika.
Waarom is dit kleine griezeltje zo bijzonder?

Koloniale samenleving
Naakte molratten leven in een kolonie met een Koningin aan het roer. De andere molratten vervullen de rol van werker; zij verzamelen voedsel, verbouwen de gangen, zorgen voor de jongen en houden de boel schoon. De soldaten binnen de kolonie bewaken de ingangen van de burcht tegen gevaar van buitenaf. Bij insecten (denk aan bijen, mieren en termieten) is deze leefwijze niet zo bijzonder, maar bij zoogdieren wel. Naakte molratten en Damaraland molratten zijn -voor zover bekend- de enige zoogdieren die in zo'n eusociale samenleving leven.
Alleen de Koningin is vruchtbaar. De lagere sociale rang van andere vrouwelijke naakte molratten beïnvloedt hun hormoonhuishouding (o.a. LH-concentratie is verlaagd), waardoor ze niet ovuleren. Als de Koningin sterft zullen haar dochters vechten om de overname van de troon.

"Koudbloedige" zoogdieren
Naakte molratten zijn naar verluidt de enige zoogdieren die poikilotherm zijn. Hun lichaamstemperatuur blijft niet constant door thermoregulatie, maar varieert onder invloed van omgevingsfactoren. In hun gangenstelsel blijft de temperatuur redelijk constant; dichter bij de oppervlakte is het wat warmer, dieper gelegen gangen zijn iets koeler. Ook kruipen ze regelmatig in een grote groep samen om elkaar op te warmen.
Naakte molratten zijn zo goed als blind, maar dat maakt niet uit want onder de grond is het toch donker. Ze communiceren veelal met geluid, maar ook geursporen spelen een rol (bijvoorbeeld bij het volgen van een spoor naar een voedselbron). Ondanks dat ze er naakt uitzien hebben ze wel kleine haartjes die een rol spelen bij het voelen van hun omgeving.

Uitzonderlijk goede gezondheid
Omdat ze onder de grond leven komen ze regelmatig in aanraking met viezigheden; denk bijvoorbeeld aan schimmels. Toch worden naakte molratten zelden ziek!
Ze zijn extreem goed bestand tegen infecties. En wat menselijke onderzoekers vooral fascineert: ze ontwikkelen bijna nooit kanker.
De naakte molrat is dus een gewild studieobject, want als we de geheimen achter hun goede gezondheid kunnen ontrafelen, kunnen we daar misschien zelf ook van profiteren in de vorm van nieuwe behandelmethoden en medicijnen.
Dankzij hun bijzondere metabolisme leven naakte molratten beduidend langer dan andere kleine knaagdieren. Een naakte molrat kan wel 30 jaar oud worden.
Naast die goede gezondheid hebben ze ook een hoge pijngrens. Naakte molratten missen een stofje (neurotransmitter substance P) dat pijnsignalen doorgeeft aan de hersenen. Verder hebben volwassen naakte molratten veel minder pijnreceptoren in hun huid dan andere zoogdieren. Door deze aanpassingen voelen ze veel minder pijn.

Ademhaling
Alsof bovenstaande nog niet bijzonder genoeg is, hebben onderzoekers recent nog iets nieuws ontdekt: naakte molratten kunnen wel 18 minuten zonder zuurstof! 18 minuten!! Dit is mogelijk doordat de stofwisseling gebruik kan maken van fructose als vervanging voor zuurstof. En ook dat is een eigenschap die uniek lijkt te zijn binnen de dierenwereld. Dit vermogen is erg handig omdat het zuurstofniveau extreem laag kan worden in hun ondergrondse gangen.

Ik ben benieuwd welke geheimen deze kleine naakte wondertjes-der-natuur nog voor ons verbergen.

Wilt u ze trouwens eens in het echt zien? Dan zou ik niet helemaal naar Kenia gaan en lukraak in de grond gaan graven, ze zitten ook dichterbij huis bijvoorbeeld in Wildlands Adventure Zoo Emmen.
En er staan leuke filmpjes op YouTube!


Referenties:
Faulkes, C. G., Abbott, D. H. & Jarvis, J. U. M. (1990). Social suppression of ovarian cyclicity in captive and wild colonies of naked mole-rats, Heterocephalus glaber. Journal of Reproduction and Fertility, 88(2), 559-568.
Judd, T. M. & Sherman, P. W. (1996). Naked mole-rats recruit colony mates to food sources. Animal Behaviour, 52(5), 957-969.
ScienceGuy: Naked Mole Rat: Freak of Nature
Park, T. J., Lu, Y., Jüttner, R., Smith, E. S. J., Hu, J., Brand, A. & Laurito, C. E. (2008). Selective inflammatory pain insensitivity in the African naked mole-rat (Heterocephalus glaber). PLoS biology, 6(1), e13.
National Geographic: Naked Mole Rat

17 november 2016

Bloedtransfusie tegen ouderdom?

Elizabeth (Erzsébet) Báthory was misschien zo gek nog niet!
Het verhaal gaat dat deze Hongaarse gravin (1560-1614) baadde in het bloed van jonge maagden omdat ze geloofde dat het als een verjongingskuur werkte.

En waarempel, recent onderzoek heeft aangetoond dat muizen zich jonger gaan gedragen en een beter geheugen hebben als ze bloedplasma van 18-jaar-oude mensen ingespoten krijgen. Het experiment was een vervolg op onderzoek waarbij een jonge en een oude muis aan elkaar genaaid werden zodat ze elkaars bloedsomloop deelden. Met dit soort onderzoek komen we natuurlijk nooit van het 'mad scientist'-imago af!

Geen idee hoe iemand op het idee komt om zo'n onderzoek uit te voeren, maar een interessante uitkomst is het wel. Bevat bloed van jonge muizen en 18-jarige-mensen misschien een stofje dat verjongend werkt? En kunnen we dat stofje dan isoleren, produceren en als medicijn aanbieden aan mensen met ouderdomsproblemen zoals Alzheimer?

Het eeuwige leven wordt door velen als een utopie gezien. De mens zal waarschijnlijk altijd op zoek blijven naar manieren om de negatieve effecten van ouderdom tegen te gaan. Denk bijvoorbeeld aan de mythe over 'De Fontein der Eeuwige Jeugd'; wie uit deze waterbron drinkt wordt weer jong.

Of het bloed van jongeren inderdaad een wondermiddel tegen ouderdom bevat, en of dat niet alleen bij muizen maar ook bij oudere mensen verjongend werkt, zal moeten blijken... Er zijn al wel anekdotische verhalen over positieve effecten van bloedtransfusies bij mensen, maar verder onderzoek is absoluut nodig. Laten we in ieder geval maar hopen dat dit bericht geen nieuwe "bloedgravinnen" inspireert.
NewScientist: Blood from human teens rejuvenates body and brains of old mice

21 oktober 2016

Intelligente insecten?

Insecten staan niet direct bekend als intelligente wezentjes. Ik maak me er zelf ook schuldig aan: ik zie ze meer als een soort organische mini-robotjes die enkel instinctief reageren. Maar die denkwijze zal ik moeten bijstellen na het lezen van een recent onderzoek met hommels.

Het blijkt namelijk dat hommels een kunstmatige bloem die buiten bereik is met behulp van een touwtje naar zich toe kunnen trekken. En dat niet alleen: dat "string-pulling" gedrag kunnen ze ook van elkaar leren!

Het doorgeven van kennis aan soortgenoten, bijvoorbeeld aan je eigen nageslacht, wordt culturele transmissie genoemd. Lang werd gedacht dat cultuur typisch menselijk was, tot werd ontdekt dat ook hoogontwikkelde dieren zoals chimpansees vaardigheden van elkaar leren. Maar nu lijkt het erop dat cultuur bij heel veel diersoorten voorkomt, zelfs bij hommels!

Ik ben altijd heel sceptisch geweest naar voorbeelden van "intelligent" gedrag bij insecten, maar ik moet toegeven dat dit onderzoek me in positieve zin heeft verrast. Toch wil dit niet zeggen dat hommels slimme denkers zijn. De resultaten van dit onderzoek kunnen ook betekenen dat culturele transmissie een minder complex proces is dan we dachten.



Referentie:
Alem S, Perry CJ, Zhu X, Loukola OJ, Ingraham T, Søvik E, et al. (2016) Associative Mechanisms Allow for Social Learning and Cultural Transmission of String Pulling in an Insect. PLoS Biol, 14(10): e1002564. doi:10.1371/journal.pbio.1002564

20 juni 2016

De spiegeltest

Mensen besteden heel wat uurtjes van hun leven starend in de spiegel. De meeste dieren hebben veel minder aandacht voor hun spiegelbeeld of reageren alsof ze een soortgenoot zien. Behalve een perfect glad wateroppervlak zijn er geen spiegelende oppervlakten in de natuur te vinden. Een mens of dier dat nog nooit eerder een spiegel heeft gezien, zal dan ook in eerste instantie verward reageren. Veel dieren laten sociaal gedrag zien naar hun spiegelbeeld toe. Nieuwsgierige dieren en kinderen zullen gaan spelen met hun spiegelbeeld en als ze intelligent zijn zullen ze uiteindelijk door de identieke bewegingen begrijpen dat ze naar zichzelf kijken. De volgende stap is zichzelf onderzoeken. Chimpansees en dolfijnen doen bijvoorbeeld hun bek open of keren hun rug naar de spiegel toe om delen van zichzelf in de spiegel te bekijken die ze normaal niet kunnen zien.

De spiegeltest wordt gebruikt om die neiging tot zichzelf onderzoeken te testen bij dieren en jonge kinderen. Er wordt een markering aangebracht op het lichaam dat het dier of de testpersoon zonder spiegel niet kan zien, en ook niet kan voelen. Dat kan een stipje verf zijn, of een stickertje, of bijvoorbeeld het lichtpuntje van een laser. Als het dier vervolgens tijdens het kijken in de spiegel op het eigen lichaam de plek met de markering gaat aanraken of probeert schoon te vegen, dan is dat een teken dat het dier snapt dat het spiegelbeeld een weergave is van zijn eigen lichaam. Het slagen voor de spiegeltest wordt dan ook gezien als een aanwijzing voor het hebben van zelfbewustzijn.
Dieren die slagen voor de spiegeltest zijn verschillende primatensoorten, dolfijnen, orka's, olifanten en eksters; dieren waarvan we ook uit andere cognitieve testen weten dat ze intelligent zijn.

Kritiek
Het klinkt als een mooie test voor dieren die net zo visueel ingesteld zijn als wij. Maar veel dieren gebruiken juist andere signalen zoals geur of geluid om elkaar te herkennen. Critici vinden dat we bij het gebruik van een spiegel (enkel visuele informatie) veel te veel vanuit menselijk perspectief handelen. Daarom zijn er inmiddels ook alternatieven getest, zoals bijvoorbeeld of zangvogels anders reageren op hun eigen liedje dan op bandopnames van bekende en onbekende soortgenoten. Toch blijft het heel moeilijk om te bepalen of een dier snapt dat hij zijn eigen individu is.

Er is nog een ander punt van kritiek. Het blijkt namelijk dat sommige dieren (apen, duiven) die in eerste instantie niet slagen voor de spiegeltest, wel getraind kunnen worden om een markering op hun lichaam te onderzoeken die ze alleen via een spiegel kunnen zien. Betekent dat dat we ze zelfbewustzijn kunnen leren? Of gaat het te ver om een directe link tussen zelfbewustzijn en de spiegeltest te leggen?
Op dit moment wordt er dus een scheiding aangebracht tussen dieren die spontaan (zonder training) slagen voor de spiegeltest, en dieren die getraind kunnen worden om de test succesvol uit te voeren. Maar is deze scheiding misschien ook gedeeltelijk een scheiding tussen nieuwsgierige, leergierige dieren en de wat voorzichtigere 'ik-kijk-het-liever-even-uit-de-boom' dieren? Misschien zien die apen en duiven wel dat er een markering op hun lichaam zit, maar denken ze "nou en?" en schenken ze er verder geen aandacht aan, terwijl ze dat wel doen na training (want dan worden ze ervoor beloond), terwijl primaten en dolfijnen uit nieuwsgierigheid ook zonder beloning in actie gaan.

Mieren
Onvoorstelbaar voor sommigen, maar het lijkt toch echt zo te zijn: mieren slagen voor de spiegeltest. Wanneer ze een likje verf op hun lichaam krijgen wat ze in de spiegel kunnen zien dan zullen ze zichzelf gaan wassen. Kunnen ze het vlekje verf in de spiegel niet zien, dan wassen ze zich niet.
Mieren! Die kleine insecten die als één collectief geheel handelen. Die mini-robotjes waarvan alle gedragingen volledig instinctief lijken te zijn. Kan het mogelijk zijn dat ze snappen dat ze één van de schakels van het geheel zijn?
Betekent dit dat mieren zelfbewustzijn hebben? Bij dieren die veel op ons lijken, geloven we sneller dat ze de eigenschappen van een spiegel snappen en dat vertalen naar zelfbewustzijn, maar als insecten hetzelfde gedrag laten zien zijn we toch geneigd om te gaan zoeken naar alternatieve verklaringen.
Valt nu al het "bewijs" voor zelfbewustzijn bij hoger ontwikkelde dieren ook in het water? Want waarom zou de uitslag van de spiegeltest bij de ene diersoort wel als voldoende bewijs geaccepteerd worden en bij de andere niet? En als de spiegeltest niet voldoende toereikend is, hoe zouden we dan wel zelfbewustzijn bij verschillende diersoorten kunnen testen?

De mens
Heel interessant is ook het feit dat mensenkinderen uit verschillende culturen heel anders reageren op de spiegeltest. Westerse kinderen slagen gemiddeld vanaf een leeftijd van 1,5-2 jaar voor de spiegeltest. Zij groeien natuurlijk ook op in een omgeving waar spiegels heel normaal zijn. Niet-Westerse kinderen in een leeftijd variërend van 1,5 tot 6 jaar oud werden ook getest, maar slechts enkelen van hen gingen zichzelf onderzoeken in de spiegel. Technisch gesteld slaagden maar 2 van de 82 Keniaanse kinderen voor de spiegeltest zoals we hem ook bij dieren gebruiken. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat Keniaanse kinderen dommer zouden zijn of niet in staat om zichzelf te herkennen. De onderzoekers vermoeden dat de kinderen zichzelf wel herkenden en zich wel bewust waren van de verf op hun gezicht, maar niet wisten hoe ze daarmee om moesten gaan en daarom maar helemaal niets deden. Misschien voelden ze zich tijdens de test minder op hun gemak dan hun Westerse soortgenootjes?

Niet slagen voor de spiegeltest betekent dus niet direct dat het kind of het dier géén zelfbewustzijn heeft.

Videocompilatie van dieren die wel slagen voor de spiegeltest:

Referenties:
AnimalCognition.org: List of Animals That Have Passed the Mirror Test
Plotnik, J. M., De Waal, F. B., & Reiss, D. (2006). Self-recognition in an Asian elephant. Proceedings of the National Academy of Sciences, 103(45), 17053-17057.
Prior, H., Schwarz, A., & Güntürkün, O. (2008). Mirror-induced behavior in the magpie (Pica pica): evidence of self-recognition. PLoS Biol, 6(8), e202. (PDF)
Chang, L., Fang, Q., Zhang, S., Poo, M. M., & Gong, N. (2015). Mirror-induced self-directed behaviors in rhesus monkeys after visual-somatosensory training. Current Biology, 25(2), 212-217.
Cammaerts M., Cammaerts R. (2015). Are Ants (Hymenoptera, Formicidae) Capable of Self Recognition? Journal of Science, 5(7), 521-532. (PDF)

Broesch, T. L., Callaghan, T., Henrich, J., Murphy, C., & Rochat, P. (2010). Cultural variations in children's mirror self-recognition. Journal of Cross-Cultural Psychology. (PDF)

28 april 2016

Mimicry


Doen alsof je iets anders bent, het uiterlijk van een ander aannemen, dat is mimicry.

Vaak gaat het in de natuur om mimicry van Bates: een ongevaarlijk dier neemt het uiterlijk van een gevaarlijke soort over om zichzelf te beschermen. Een roofdier zal zich wel 2x bedenken voordat hij een giftig of op andere wijze gevaarlijk dier aanvalt. Denk bijvoorbeeld aan een zweefvlieg met de waarschuwingskleuren van een wesp. Maar ook de ogen op vlindervleugels die sterk lijken op de ogen van een uil of ander groot dier dienen om een roofdier af te schrikken.

Links: rups, rechts: slang (via Pinterest.com)


Verder kennen we mimicry van Müller: meerdere gevaarlijke soorten gebruiken eenzelfde uiterlijk. Als een roofdier onaangenaam kennis maakt met een dier dat "Pas op, ik ben giftig!"-kleuren heeft, dan zal hij andere dieren met diezelfde waarschuwingskleuren ook met rust laten. Als elke giftige soort andere waarschuwingskleuren zou gebruiken, moet het roofdier van elke soort 1 individu tegenkomen om te leren dat deze soort geen voedsel is, maar door mimicry van Müller is er maar 1 leermoment nodig en daar profiteren al die verschillende giftige soorten dan van.

Symula, R., Schulte, R., & Summers, K. (2001)


Het tegenovergestelde van mimicry van Bates bestaat ook, dat noemen we agressieve mimicry: roofdieren imiteren een ongevaarlijk uiterlijk om in de buurt van prooidieren te kunnen komen. Dat kan het uiterlijk van de prooidieren zelf zijn, of dat van een neutrale soort, of zelfs dat van een plant of rots. Een mooi voorbeeld is bijvoorbeeld de Steenvis (Synanceia verrucosa), een roofvis die lijkt op een steen.

Camouflage (onopvallend opgaan in de omgeving) wordt natuurlijk ook door ongevaarlijke prooidieren gebruikt om niet opgemerkt te worden door roofdieren.
Nachtzwaluwen zijn daarin wel de meesters.

Photo credit: Jolyon Troscianko

Spelletje doen? Kijk of je de nachtzwaluw kunt ontdekken op 20 foto's: Nightjar Game
Help de wetenschap, speel een spelletje! :)


Referenties:
NationalGeographic.com: The Caterpillar Defense
IFLScience.com: Small Birds are Scared Off by Fake Owl Eyes on Butterfly Wings 
Symula, R., Schulte, R., & Summers, K. (2001). Molecular phylogenetic evidence for a mimetic radiation in Peruvian poison frogs supports a Müllerian mimicry hypothesis. Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 268(1484), 2415-2421. (PDF)
Project Nightjar: http://nightjar.exeter.ac.uk


Photo credit: Jolyon Troscianko

26 februari 2016

Dierenvriendjes

Na mijn vorige blog over wreedheden door dieren, nu een wat vrolijker onderwerp: interspecifieke vriendschap. Dieren zijn natuurlijk niet alleen maar wreed naar elkaar toe, ze kunnen ook heel lief zijn en elkaar helpen... zelfs als ze niet tot dezelfde soort behoren.

Vriendschap is een sterk antropomorfische term; voor het gemak definieer ik vriendschap bij dieren als het herhaaldelijk opzoeken van elkaars gezelschap (wanneer er wel de mogelijkheid is om elkaar uit de weg te gaan), waarbij het contact door beide partijen geaccepteerd wordt.

Wild vs. gevangenschap
In gevangenschap zien we vaker vriendschappen ontstaan tussen dieren van verschillende soorten. Vaak kan dit verklaard worden door een verlangen tot sociaal contact in de afwezigheid van eigen soortgenoten. Soms zijn dieren vanaf jonge leeftijd bij een andere soort gezet en is die soort voor hen heel normaal geworden. Misschien weten ze niet eens dat ze zelf tot een andere soort behoren. Mensen stimuleren dit soort vriendschappen graag omdat we er blij van worden, en voor de dieren zelf is het vaak ook fijner om bij een ander dier te zitten dan helemaal alleen (behalve van nature solitair levende dieren).

Er is een mooi voorbeeld van vriendschap tussen twee heel verschillende dieren in een dierentuin: een struisvogel en een giraffe in Bush Gardens (USA). Ze leven in een verblijf van ruim 23 hectare groot met veel soortgenoten en andere savannedieren. Toch zoeken de twee elkaars gezelschap steeds weer op. Blijkbaar hebben ze een bepaalde klik.


Er zijn ook voorbeelden van interspecifieke vriendschappen in het wild.
In Turkije leven een huiskat en een vos samen. In Finland een wolf en een beer. Hoe en waarom deze duo's zijn ontstaan is niet helemaal duidelijk. Misschien vinden ze het gewoon gezellig, of voelen ze zich samen veiliger.

Dieren die door hun eigen sociale groep verstoten zijn kunnen zich aansluiten bij een soortgelijke groep, als ze daar wel geaccepteerd of getolereerd worden. Zo werd er in 2011 een misvormde dolfijn ontdekt die zich heeft aangesloten bij een groep walvissen. Het is niet bekend of de dolfijn door zijn groep verstoten is of dat hij door zijn misvormde wervelkolom minder snel kan zwemmen en daardoor zijn groep is kwijt geraakt. Maar het is mooi om te zien dat hij een plekje tussen de walvissen heeft kunnen bemachtigen!


Romances
Love works in mysterious ways... Soms wordt een dier verliefd op een dier van een andere soort. Als daar jongen uit voortkomen zijn deze in de meeste gevallen onvruchtbaar. Heel soms zijn hybriden wel vruchtbaar, zoals bijvoorbeeld bij azuurmees x pimpelmees; deze vogelsoorten zijn dan ook heel dicht aan elkaar verwant.


Pleegouders
Vaak zien we vertederende beelden van ouders die jongen van een andere soort hebben geadopteerd. Bedelende, hulpeloze kleintjes blijken dan onweerstaanbaar voor ouders die de behoefte hebben om te moederen (of vaderen). Weesjes worden door mensen vaak bij een kersverse moeder geplaatst tussen haar eigen jongen. We zien dan ook vaak dat katten en honden ingezet worden als pleegouders. Maar ook wilde dieren nemen weleens jongen van een andere soort onder hun vleugels.


Ik heb er in dit blog voor gekozen om het beeldmateriaal te beperken tot (semi-)wilde dieren, omdat bij huisdieren het aan een foto alleen vaak niet duidelijk is of het contact tussen de dieren uit eigen keuze is, of onder (lichte) dwang van de baasjes. Maar omdat honden- en kattenplaatjes populair zijn, hieronder toch deze compilatie van schattige dierenvriendjes:


Referenties:
PeoplePets.com: Crazy Love? Wilma the Ostrich and Bea the Giraffe Become Unlikely BFFs
NationalGeographic.com: Deformed Dolphin Accepted Into New Family

BoredPanda.com: Unusual Friendship between Wolf and Bear Documented by Finnish Photographer